پیامدهای انتشار اخبار نامعتبر و جعلی

قدس آنلاین : یکی از چالش‌های جدی و تکرارشونده به‌ویژه در بحران‌هایی همچون شرایط جنگی یا اغتشاشات داخلی، ضعف در اطلاع‌رسانی صحیح، دقیق و به‌موقع و در نتیجه، بمباران بی‌وقفه شایعات در جامعه است؛ آسیبی که هر بار در بزنگاه‌های حساس اینچنینی، هزینه‌های سنگین روانی را به کشور تحمیل کرده است.
شایعات هدفمندی همچون دستور تخلیه شهرها یا مناطقی از کشور همزمان با حملات موشکی رژیم صهیونی، شهادت رئیس‌جمهور سابق کشور به همراه محافظانش یا انتقال گروهی از زندانیان به یک پایگاه بسیج را که از سوی دشمنان داخل و خارج همزمان با حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی منتشر شده‌اند باید قطعات دیگری از پازل ایجاد ناامنی در جامعه دانست.

پیامدهای انتشار اخبار نامعتبر و جعلی

حمید ضیایی‌پرور، استاد علوم ارتباطات درخصوص پیامدهای انتشار اخبار نامعتبر و جعلی در شرایط بحرانی می‌گوید: قدرت رسانه‌ای هرکدام از کشورهای درگیر جنگ، کاملاً بستگی به برخی ابزارها و شرایط داخلی و بین‌المللی دارد؛ کشوری که در شرایط صلح، رسانه قدرتمند و معتبر ندارد، هنگام جنگ شرایط بسیار بدتری را تجربه می‌کند و گروه‌های معاند و حتی گروه‌های داخلی به انتشار خبر کذب مشغول می‌شوند.
ضیایی‌پرور با اشاره به اینکه رسانه‌ها در تمامی دنیا به دنبال اخبار منفی مثل جنگ، قتل، تجاوز، سوانح طبیعی و… هستند، بیان می‌کند: پس این موضوع طبیعی است که در جنگ‌ها، رسانه‌ها برای انتشار اخبار و اطلاعات اینچنینی تلاش کنند؛ کشوری که سعی دارد با ابزاری همچون جنگ، روایت و ابزار رسانه‌ای، خودش را قوی‌تر جلوه دهد، احتمالاً در زمینه نظامی با مشکل مواجه شده است و این موضوع می‌تواند در هر کشوری رخ دهد.
وی با اشاره به اینکه ما در روایت‌گری صحیح جنگ ضعف داریم، تصریح می‌کند: ما در شرایط عادی هم بسیار محتاط عمل می‌کنیم و این تفکر غلط مبنی بر انتشار نیافتن خبر حاکم است. علاوه بر آن، متأسفانه در نحوه تولید، تأیید و انتشار اخبار نیز دچار کنترل‌گری اخبار و افکار هستیم، این در صورتی است که امروزه در دنیا شفافیت اخبار و آنچه واقعاً اتفاق افتاده دارای اهمیت است.
این استاد دانشگاه ادامه می‌دهد: نقاط ضعف رسانه‌های داخلی؛ تأخیر، سکوت، حضور کمرنگ رسانه‌های بین‌المللی در ایران، تحت تأثیر اخبار جعلی قرار گرفتن و انتشار اخبار و اطلاعیه‌ها بدون راستی‌آزمایی و نمایش تأثیرات است که باید در رفع آن‌ها تلاش کرد.
در دنیای رسانه، کشورها از مدت‌ها پیش برای آنکه اعتماد عمومی را به رسانه‌های خودشان جلب کنند برنامه‌ریزی می‌کنند و پس از آنکه مرجعیت رسانه‌ای ایجاد شد لابه‌لای آن می‌توانند فیک‌نیوزها، شایعات و خبرهای نادرست و اطلاعات غلط را به خورد افکار عمومی بدهند.
وی معتقد است: نخست، اهمیت ماجرا و دوم، ابهام در مورد اطلاع‌رسانی درباره آن موضوع موجب می‌شود چنین شایعات و اخبار جعلی در مواقع جنگ و بحران خیلی شدیدتر و بیشتر وجود داشته باشد.

اطلاع‌رسانی شفاف؛ پادزهر شایعات

ضیایی پرور می‌افزاید: اطلاع‌رسانی شفاف در مورد موضوعات حساس می‌تواند پادزهر شایعات باشد؛ وقتی اطلاع‌رسانی درست صورت نمی‌گیرد زمینه برای تولید و انتشار انواع شایعات و فیک‌نیوزها فراهم می‌شود.
وی دلیل انتشار اخبار جعلی در روزهای اخیر را در نبود شفافیت اطلاعاتی عنوان می‌کند و ادامه می‌دهد: مردم به دو دلیل این اخبار را باور می‌کنند؛ نخست اینکه قبلاً نیز چنین مواردی مطرح بوده و در مورد آن اطلاع‌رسانی نشده و به نوعی مردم بدبین شده‌اند و اعتمادشان به رسانه‌های داخلی سلب شده است.
دلیل دوم این است ما در سال‌های گذشته نتوانستیم رسانه‌ای را که مورد اعتماد عموم مخاطبان باشد در داخل کشور به وجود بیاوریم.
ضیایی‌پرور با اشاره به ماجرای سقوط هواپیمای اوکراینی که سه روز پس از حادثه در ایران درباره نحوه سقوط آن سکوت خبری وجود داشت، عنوان می‌کند: رسانه‌های خارجی از همان ابتدا به سرنگونی این هواپیما توسط پدافند ایرانی اشاره می‌کردند، این درحالی بود که در صداوسیما یک کارشناس و خلبان خبره حاضر شده و سقوط هواپیما توسط پدافند ایرانی را رد می‌کرد.
در مدیریت اطلاع‌رسانی در بحران دچار ضعف‌های بسیار فاحش و اساسی هستیم، به همین دلیل نتوانسته‌ایم اعتماد عمومی را در شرایط بحران جلب کنیم و در نتیجه به محض اینکه اتفاق یا حادثه‌ای رخ می‌دهد مردم به سراغ رسانه‌های خارجی می‌روند.
ما معمولاً اجازه می‌دهیم دیگران شایعه‌سازی کرده و خبرهای راست و دروغ را مخلوط کنند و پس از آن وارد جریان خبررسانی می‌شویم.
این استاد ارتباطات با اشاره به اینکه در حوزه اطلاع‌رسانی صحت و سرعت، حرف اصلی را می‌زند، می‌گوید: امروز در مقوله جنگ روایت‌ها برنده کسی است که نخستین روایت را بگوید، هرچند آن روایت کامل نبوده و ناقص گفته شده باشد، یعنی ناقص بودن روایت برای مردم قابل‌پذیرش‌تر است تا اینکه ماجرا را پنهان کنیم.
وی به ماجرای خبررسانی در حادثه‌ای که برای بالگرد رئیس‌جمهور شهید آیت‌الله رئیسی اتفاق افتاد هم اشاره و بیان می‌کند: در آن حادثه، یکی از خبرگزاری‌های معتبر کشور ادعا کرد هیچ اتفاقی رخ نداده و رئیس‌جمهور به‌صورت زمینی عازم تبریز شده است، درحالی که معلوم نیست این اطلاعات از کجا به آن خبرگزاری رسیده و حتی معاون اجرایی وقت رئیس‌جمهور هم از تماس تلفنی با همراهان رئیس‌جمهور خبر داده بود، حال آنکه هیچ کدام از این خبرها اثبات نشد.